--> -->
Trang chủ Văn hóa - Du lịch
07:36 | 14/02/2021 GMT+7
Theo dõi thoidai.com.vn trên

Thương tiếng cồng chiêng

Nền “Văn Minh Thảo Mộc” ở Tây Nguyên do đại ngàn sinh ra. Giờ, ở kỷ nguyên này, bỗng không gian văn hóa - xã hội đó như một báu vật hồi ức bởi do loài người khắp địa cầu này được khoác tấm áo “hiện đại” với mục tiêu hàng đầu là công nghiệp- đô thị - vật chất đã quá cách xa thiên tính thiện lành vốn là căn bản của giống loài. Dư vang kia hình như đang vật vờ đâu đó trên miền Thượng…
Lampard lên tiếng về việc bị Chelsea 'trảm' không thương tiếc Lampard lên tiếng về việc bị Chelsea 'trảm' không thương tiếc
Bộ Công thương: Hoa Kỳ tiếp tục áp thuế sẽ ảnh hưởng tiêu cực đến thương mại song phương Bộ Công thương: Hoa Kỳ tiếp tục áp thuế sẽ ảnh hưởng tiêu cực đến thương mại song phương

Nói đến Tây Nguyên là nói đến cái Exotique giá trị “Đại ngàn”, về không gian văn hóa cồng chiêng, nó đại diện, chi phối. “Exotique”(khái niệm dùng trong dân tộc học, nhân học với nghĩa là Lạ, bề mặt của cái lạ - có nguồn gốc từ tiếng Hy Lạp) lớn đến nỗi dường như nhắc đến Tây Nguyên không thể có sự lựa chọn nào khác thế, cho dù ở thời đại nào, hoàn cảnh nào. Tinh thần ấy vang lên trong bối cảnh mà bên ngoài thực địa Tây Nguyên bằng mắt ai cũng thấy nó không còn điệp trùng rừng, ngút ngàn nguyên sinh, thẳm sâu huyền thoại, mà đã là bạt ngàn cà phê, bạt ngàn cao su, mênh mông tiêu, điều, bắp, đậu, cùng với cảnh trạng chật nêm làng xã mới với người nhập cư từ xa đến.

Thương tiếng cồng chiêng
Thương tiếng cồng chiêng.

Nhưng bỗng giờ đây, muốn nghe diễn xướng cồng chiêng ai cũng phải bỏ tiền, mua tour, mua vé, và giới hạn số người nghe xem.

Sẽ không sao cả. Vì với Tây Nguyên, việc đưa tiếng chiêng vào du lịch, thành “hàng hóa”, sản phẩm giải trí, sản phẩm du lịch là sự cần thiết để phát triển kinh tế, và thúc đẩy nền du lịch, là thức thời hóa những giá trị văn hóa mà ta có. Nhưng mọi thứ giá trị sinh lợi cần được nuôi dưỡng.

Dù ta có bênh vực cho việc lấy “chất liệu” đại ngàn làm phông nền kia cũng không làm cho mọi ngọn núi, cánh rừng, dòng sông, con suối … trùm lên màu xanh nguyên sinh, và khỏa lấp được sự thật là những chỏm rừng tự nhiên chỉ còn với diện tích ít ỏi, le lói và luôn phập phồng trong vài vườn quốc gia trên xứ sở này. Tiếng chiêng dịch vụ du lịch được đánh lên, không từ nhu cầu riêng tư của từ bà con sơn nguyên ở các plei, bon, buôn vẫn cứ ít nhiều lay động được du khách. Và đôi khi, đứng trước những “tour” dịch vụ cồng chiêng đó, bà con sơn nguyên và những người am hiểu sâu về không gian văn hóa cồng chiêng ngỡ như người ta đang tưởng niệm, làm kỷ niệm về ký ức của nền văn minh rừng, không gian văn hóa cồng chiêng, văn hóa Tây Nguyên, hơn là thực tiễn đời sống. Kêu gọi sự cần thiết phải biết ngượng khi nói về sự ăn khớp, ở đây là sử dụng chất liệu “đại ngàn”, sự thật đang diễn ra trong đời sống, sẽ là một câu chuyện khác, vì với khách du lịch thường thì chỉ là sự thỏa mãn, vui mắt, vui tai, lạ hơn những thứ văn nghệ giải trí ở Sài Gòn, Hà Nội, Qui Nhơn, Đà Nẵng là được, đủ. Du khách nào cũng nghe được tiếng chiêng, cũng thấy vui mắt trước các vũ điệu sơn cước, nhưng không phải ai cũng biết tiếng chiêng là thông điệp của bà con sơn cước sống và dùng nó để “trò chuyện” với trời đất, giao tiếp với thần linh, và để diễn ra sự giao tiếp đó phải cần vật chủ, rừng, cùng hệ thống giá trị sinh ra theo rừng.

Cồng chiêng dịch vụ du lịch thì không có đời sống thật của bà còn sơn nguyên ở đó. Nên mỗi khi tiếng cồng chiêng không từ nhu cầu trao đổi tâm tư của người sơn cước vang lên, những ai hiểu về nó cứ day dứt cho tiếng chiêng thật - có quan hệ trực tiếp với không gian sinh nở ra nó và đối tượng gắn bó với nó.

Giờ đây, 450.000 hécta cà phê của vùng mỗi năm đã đưa về 3,5 tỉ USD, cùng hàng trăm ngàn hécta tiêu, cao su… đưa thêm về vài tỉ USD nữa. Đó là niềm vui vật chất lớn. Nhưng cùng lúc cũng có một cái hao tổn rất nặng, sâu, là mất mát về văn hóa, tinh thần, không gian đặc trưng của xứ sở. Bởi tất cả số vật chất có được đều là đánh đổi từ rừng, thay rừng bằng cây công nghiệp. Trước kia mỗi năm mất trên trăm ngàn hécta rừng nguyên sinh. Cho đến những năm gần đây cũng mất thêm mỗi năm ít nhất hai vạn hécta rừng tự nhiên. Tình cảnh nhiều nơi ở Tây Nguyên giờ phải khoan giếng sâu cả trăm mét mới tìm thấy nước uống và nước tưới là điều chưa từng thấy trên xứ sở. Qui hoạch cây trồng nào cũng vỡ qui hoạch, mất kiểm soát, thậm chí gọi đúng tên phải là “rơi” tự do. Chính bão lực của những cây trồng đó cùng cơn lốc dân nhập cư không dừng đã xua đi những cánh rừng nguyên sinh của Tây Nguyên, lột trần xứ sở. Rừng là sinh mạng văn hóa Tây Nguyên lẫn không gian sinh tồn của cộng đồng dân ở Tây Nguyên, và cả sự an toàn cho miền xuôi, cũng như sự ổn định chính trị, xã hội cho Tây Nguyên. Tất cả có được từ rừng. Những gì diễn ra không khoa học, hài hòa, vênh lệch, tắc trách, bất cập mấy chục năm qua là một cuộc đổi chác nghiệt ngã. Còn trong từng tổ nhà, đến cấu trúc xã hội của cộng đồng bản địa bị rạn vỡ ở nhiều khía cạnh đời sống lẫn tinh thần. Bởi, rừng đẻ ra văn hóa Tây Nguyên, từ cái lễ thổi tai để hình thành nên kiếp con người, cho đến lễ cúng rừng, rẫy, mưa, bến nước, lúa mới, mừng tuổi, bỏ mả…

Thương tiếng cồng chiêng

Tiếng cồng, tiếng chiêng mà khi nói về Tây Nguyên ai cũng biết chỉ “sống” đúng nghĩa, thiêng, thật, bền khi nó được đánh lên trong không gian của rừng, con người được đối thoại trực tiếp với rừng, chan hòa vào thiên nhiên xứ sở, vọng đến Yàng Bri (thần, rừng). Tây Nguyên quí báu, huyền thoại là ở chỗ này. Nhưng giờ đây, những lễ hội đó, tiếng cồng tiếng chiêng đó đã vắng bóng dần trong đời sống thật của cộng đồng ở các (làng) bon, buôn, plei… Nói sáng rõ hơn, nó chỉ còn xuất hiện thường trong các tour du lịch, điểm dịch vụ du lịch, hay các chương trình sân khấu hóa, lên “kịch bản”. Nghĩa là không từ tự thân cộng đồng, hoặc họ không thuộc về. Và cả Sử thi (Ót n’rông, Khan, H’mon) mà Chính phủ đang hướng đến đưa ra thế giới công nhận di sản văn hóa phi vật thể thế giới lại càng thế, phụ thuộc vào rừng.

Không phải ngẫu nhiên mà quá mười năm trước, UNESCO công nhận “Không gian văn hóa cồng chiêng” là Di sản văn hóa đại diện của nhân loại, chứ không phải là chiếc cồng, chiếc chiêng, với tư cách nhạc cụ, tiếng chiêng, việc biểu diễn nó. Họ thừa nhận nó ở cái bao trùm, giá trị tích hợp, đi cùng, không tách rẽ. Rừng không còn, thì không gian di sản đó trú ở đâu (!?). Bỗng một ngày tôi le lói hy vọng vào sự hồi sinh của không gian văn hóa cồng chiêng, chứ không phải kiểu hùa heo nói leo theo tiếng cồng chiêng son phấn dịch vụ, rằng không gian văn hóa cồng chiêng đang rất mong manh, chênh vênh. Nên năm kia, khi đến Tây Nguyên, Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc đặt ra vấn đề phát triển mới cho Tây Nguyên: “Phải làm cho hồi sinh trở lại vẻ đẹp đại ngàn”, và ông dùng từ “tội ác” để chỉ những hành động phá rừng, vi phạm lâm luật.

Đối với các hoạt động biểu diễn, cần có phương án để hoạt động diễn xướng cồng chiêng không bị biến tướng, và thương mại hóa vô lối. Trước tiên là phải bớt giả trang và son phấn lên các chương trình biểu diễn cồng chiêng, dù là phục vụ lễ lạt hay hoạt động kinh doanh du lịch. Trả lại giá trị đích thực của tiếng cồng tiếng chiêng. Và dĩ nhiên, văn hóa cồng chiêng cần được quảng bá sâu rộng hơn, không chỉ trong nội quốc mà cần phải hướng ra ngoại quốc để giá trị của nó được lan tỏa, hồi sinh sức sống, và nhân đó tìm kiếm thêm cơ hội cho huy động nguồn lực tài chính, những dự án tài trợ, nhất là phát triển không gian rừng, để phục vụ việc bảo tồn cho được nó.

Còn rừng thì Tây Nguyên còn khỏe mạnh, vững chãi. Tây Nguyên quan trọng lắm, vẫn cứ đang là mái nhà của Đông Dương, lá phổi xanh, tấm áo tự nhiên và Tô Dà - nơi tạo ra nguồn nước (tiếng các dân tộc bản địa xứ này) nhân từ để cân bằng, che chở và nuôi dưỡng cho đồng loại mình ở dọc duyên hải Miền Trung, Sài Gòn-TP.HCM, và cả miền Tây Nam Bộ (nhiều con sông chảy về dòng Mê Kông phía bên Lào, Campuchia để tụ về đó) xưa nay mà. Và bằng cái nhìn thực dụng cho tương lai, Tây Nguyên là “của để dành” cho đất nước, giữa thời buổi biến đổi khí hậu, và mối nguy “Biển tiến” đang hé lộ dần từ đại dương dưới kia.

Giá trị cao cả của “đại ngàn” đang thách thức lương tâm và sự tận tình của chúng ta, mà trước hết cho cộng đồng gắn bó máu thịt, ngàn đời ở đó. Những lúc thế này, tiếng vọng của sử thi Dam San-một trong hàng trăm bộ sử thi đặc sắc ở Tây Nguyên - từ trong mù xa lại vang lên thứ ký ức đại ngàn của xứ sở: “Đánh cho tiếng chiêng vượt qua nhà sàn vang xuống đất. Đánh cho tiếng chiêng vượt qua mái nhà vọng lên trời và lan ra khắp cả xứ. Hãy đánh cho đến lúc voi và tê giác phải lắng nghe mà quên cho con bú. Đánh cho ếch nhái và dế cũng phải lắng nghe mà không kêu nữa…”.

Lampard lên tiếng về việc bị Chelsea 'trảm' không thương tiếc Lampard lên tiếng về việc bị Chelsea 'trảm' không thương tiếc
Là huyền thoại của CLB Chelsea và vinh dự được dẫn dắt đội bóng cũ gây được ấn tượng mạnh, Frank Lampard vẫn bị sa thải không thương tiếc. Cựu tuyển thủ người Anh đã lên tiếng về việc bị "bay ghế" ở Stamford Bridge.
Bộ Công thương: Hoa Kỳ tiếp tục áp thuế sẽ ảnh hưởng tiêu cực đến thương mại song phương Bộ Công thương: Hoa Kỳ tiếp tục áp thuế sẽ ảnh hưởng tiêu cực đến thương mại song phương
Thông tin từ Bộ Công Thương, Bộ Thương mại Hoa Kỳ đang chuẩn bị tiếp tục áp thuế lên hàng hóa của Việt Nam từ tháng 12 này dựa trên cáo buộc Việt Nam định giá thấp tiền đồng.
Bộ Công Thương thu hồi giấy phép hoạt động của Thuỷ điện Thượng Nhật Bộ Công Thương thu hồi giấy phép hoạt động của Thuỷ điện Thượng Nhật
Chiều ngày 27/11/2020, Cục Điều tiết điện lực đã ban hành Quyết định số 108 về việc thu hồi giấy phép hoạt động điện lực của Công ty cổ phần Đầu tư Thủy điện miền Trung Việt Nam đối với hoạt động phát điện Nhà máy thủy điện Thượng Nhật.

Kra Jan Bri
Nguồn:

Tin bài liên quan

Đặc sắc Festival văn hóa cồng chiêng tỉnh Gia Lai 2023

Đặc sắc Festival văn hóa cồng chiêng tỉnh Gia Lai 2023

Phó Chủ tịch UBND tỉnh Gia Lao vừa ký ban hành Kế hoạch tổ chức Festival văn hóa cồng chiêng tỉnh năm 2023 với chủ đề “Gia Lai-những sắc màu văn hóa”. Đây sẽ là sự kiện văn hóa đặc sắc, hứa hẹn nhiều hoạt động hấp dẫn, thu hút du khách.
Cồng chiêng và những chiếc áo vỏ cây: Báu vật của người dân Đăk Long

Cồng chiêng và những chiếc áo vỏ cây: Báu vật của người dân Đăk Long

Xã biên giới Đăk Long, huyện Đăk Glei (Kon Tum) là vùng đất giàu truyền thống cách mạng. Đồng bào các dân tộc Xơ Đăng, Gié Triêng nơi đây không chỉ nỗ lực vươn lên xây dựng cuộc sống ấm no, hạnh phúc mà còn gìn giữ di sản của cha ông như báu vật.
Nhiều ấn tượng tại Liên hoan Văn hóa cồng chiêng tỉnh Đắk Lắk năm 2022

Nhiều ấn tượng tại Liên hoan Văn hóa cồng chiêng tỉnh Đắk Lắk năm 2022

Sau ba ngày diễn ra sôi nổi (từ ngày 23-25/11), Liên hoan Văn hóa cồng chiêng tỉnh Đắk Lắk lần thứ 2, năm 2022 đã bế mạc tại Trung tâm Văn hóa tỉnh. Qua đó, liên hoan đã để lại nhiều ấn tượng tích cực với những người tham dự.

Đọc nhiều

Tin quốc tế sáng 19/4: Mỹ cân nhắc công nhận Crimea là của Nga

Tin quốc tế sáng 19/4: Mỹ cân nhắc công nhận Crimea là của Nga

Mỹ cân nhắc công nhận Crimea là của Nga trong thỏa thuận hòa bình với Ukraine; Mỹ công bố 10.000 trang hồ sơ liên quan đến vụ ám sát Robert F. Kennedy năm 1968; Ukraine-Nga sẽ trao đổi gần 500 tù nhân... là những tin tức quốc tế đáng chú ý sáng 19/4.
Tin quốc tế sáng 20/4: Nga tuyên bố ngừng bắn 30 giờ, Ukraine muốn kéo dài 30 ngày

Tin quốc tế sáng 20/4: Nga tuyên bố ngừng bắn 30 giờ, Ukraine muốn kéo dài 30 ngày

Nga tuyên bố ngừng bắn 30 giờ, Ukraine muốn kéo dài 30 ngày; hàng ngàn người biểu tình phản đối chính sách của Tổng thống Trump trên khắp nước Mỹ... là những tin tức quốc tế đáng chú ý sáng 20/4.
Bài viết của Chủ tịch nước Lương Cường nhân kỷ niệm 50 năm Giải phóng miền Nam

Bài viết của Chủ tịch nước Lương Cường nhân kỷ niệm 50 năm Giải phóng miền Nam

Nhân kỷ niệm 50 năm Ngày Giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước, Ủy viên Bộ Chính trị, Chủ tịch nước Lương Cường đã có bài viết chia sẻ về những bài học về xây dựng lực lượng vũ trang nhân dân vững mạnh trong kỷ nguyên mới.
Vun đắp tình hữu nghị, hợp tác giữa nhân dân hai nước Việt Nam - Trung Quốc

Vun đắp tình hữu nghị, hợp tác giữa nhân dân hai nước Việt Nam - Trung Quốc

Nhờ sử dụng tốt ngôn ngữ Trung Quốc cùng với sự hiểu biết về văn hóa Trung Quốc, các thế hệ cựu học sinh, giáo viên Việt Nam từng sống và học tập tại Quế Lâm (Quảng Tây, Trung Quốc) đã trở thành những người bắc cầu, nối tình hữu nghị, hợp tác giữa nhân dân hai nước Việt-Trung.
68 quân nhân Việt Nam sẽ tham gia duyệt binh tại Nga

68 quân nhân Việt Nam sẽ tham gia duyệt binh tại Nga

Kỷ niệm 80 năm Ngày Chiến thắng trong Chiến tranh vệ quốc vĩ đại tại Liên bang Nga (9/5/1945-9/5/2025), 68 quân nhân Trường Sĩ quan Lục quân 1 sẽ đại diện cho Quân đội nhân dân Việt Nam tham gia lễ duyệt binh tại Quảng trường Đỏ ở thủ đô Moscow (Liên bang Nga).

Multimedia

Xem trên
infographics pha lau thang co vao danh sach mon ham ngon nhat dong nam a
thi diem thuc hien du an nha o thuong mai tu 142025
infographic 9 dai hoc viet nam vao bang xep hang the gioi theo nhom nganh nam 2025
Xin chờ trong giây lát...
Sinh viên Lào đi chùa tắm Phật mừng Tết cổ truyền Bunpimay
[Video] 60 phút - Hành trình thay đổi cuộc đời
MV "Bắc Bling": Cụ già, em nhỏ ngân nga, du khách gần xa tỏ bày hứng thú
[Video] Dự án CAF: Ươm mầm những công dân toàn cầu tương lai
[Video] Du khách quốc tế trải nghiệm lễ Phật đầu năm tại chùa Tam Bảo (Đà Nẵng)
Tết của bác sĩ trực cấp cứu - hồi sức tích cực
Đại sứ nhóm G4 hát "Năm qua đã làm gì"
[Video] Bản hòa ca tình hữu nghị chào năm mới 2025
[Video] 30 năm quan hệ Việt Nam - Hoa Kỳ: từ chiến tranh đến đối tác chiến lược toàn diện
[Video] Samaritan’s Purse và Plan International Việt Nam hỗ trợ người dân Việt Nam phục hồi sau bão
[Video] Tái thiết thôn Làng Nủ: Quân đội - Nhân dân đồng hành xây dựng tương lai mới
[Video] Tổ chức Cứu trợ Trẻ em và hành trình 10 năm thay đổi cuộc sống trẻ em vùng cao
Thời tiết hôm nay (21/4): Nắng nóng ba miền, có nơi trên 38 độ

Thời tiết hôm nay (21/4): Nắng nóng ba miền, có nơi trên 38 độ

Theo Trung tâm dự báo khí tượng thủy văn quốc gia, trong hai ngày 21-22/4, khu vực Bắc Bộ và khu vực từ Thanh Hóa đến Phú Yên có nắng nóng, có nơi nắng nóng gay gắt với nhiệt độ cao nhất phổ biến 35-38 độ, có nơi trên 38 độ; độ ẩm tương đối thấp nhất phổ biến 45-55%.
Thời tiết hôm nay (20/4): Cả nước nắng nóng gay gắt

Thời tiết hôm nay (20/4): Cả nước nắng nóng gay gắt

Theo Trung tâm Dự báo khí tượng thuỷ văn quốc gia, ngày 20/4, khu vực vùng núi và trung du Bắc Bộ có nắng nóng với nhiệt độ cao nhất phổ biển 35-36 độ, có nơi trên 37 độ; khu vực đồng bằng Bắc Bộ có nắng nóng cục bộ với nhiệt độ cao nhất có nơi trên 35 độ.
Thời tiết hôm nay (19/4): Nắng nóng trên diện rộng, có nơi trên 37 độ C

Thời tiết hôm nay (19/4): Nắng nóng trên diện rộng, có nơi trên 37 độ C

Theo Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia, thời tiết hôm nay (ngày 19/4), tình trạng nắng nóng xảy ra trên diện rộng khắp cả nước.
Thời tiết hôm nay (17/4): Cả nước nắng nóng trên diện rộng

Thời tiết hôm nay (17/4): Cả nước nắng nóng trên diện rộng

Ngày 17/4, các khu vực trên cả nước có nắng nóng, có nơi nắng nóng diện rộng. Tại Hà Nội, nhiệt độ cao nhất lên tới 35 độ C.
Giá vàng thế giới “bứt tốc”, vượt 3.300 USD/ounce

Giá vàng thế giới “bứt tốc”, vượt 3.300 USD/ounce

Giá vàng tăng kỷ lục khi tiếp tục được hỗ trợ bởi sự suy yếu của đồng USD và lực cầu trú ẩn an toàn do căng thẳng thương mại Mỹ-Trung leo thang.
Giá trị Thương hiệu quốc gia Việt Nam tăng 1 bậc, xếp hạng 32 thế giới

Giá trị Thương hiệu quốc gia Việt Nam tăng 1 bậc, xếp hạng 32 thế giới

Chương trình Thương hiệu quốc gia được Chính phủ phê duyệt từ năm 2003 và giao Bộ Công Thương chủ trì triển khai, là chương trình xúc tiến thương mại đặc thù, dài hạn và duy nhất ở cấp quốc gia.
Xuân Ất Tỵ - 2025

Xuân Ất Tỵ - 2025

Xuân Giáp Thìn - 2024

Xuân Giáp Thìn - 2024

Việt Nam  - Nhật Bản

Việt Nam - Nhật Bản

Việt Nam - Thái Lan

Việt Nam - Thái Lan

báo tết 2023

báo tết 2023

Việt Lào online

Việt Lào online

50 năm quan hệ Việt Nam - Ấn Độ

50 năm quan hệ Việt Nam - Ấn Độ

Tình hữu nghị vĩ đại

Tình hữu nghị vĩ đại

Tân mão 2011

Tân mão 2011

Sức sống mới cho ĐNND

Sức sống mới cho ĐNND